CBDC là gì? Khác gì stablecoin và tiền mã hóa

CBDC (central bank digital currency) là tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành: tiền pháp định ở dạng số, là nghĩa vụ nợ trực tiếp của ngân hàng trung ương, giá trị bằng tiền mặt cùng mệnh giá. CBDC không phải tài sản mã hóa và không phải stablecoin. Theo khảo sát của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) công bố tháng 8/2025, 91% trong 93 ngân hàng trung ương được hỏi đang nghiên cứu CBDC, nhưng mới có 3 nước vận hành CBDC bán lẻ: Bahamas, Jamaica và Nigeria. Việt Nam chưa phát hành CBDC.

Bài này chỉ dẫn nguồn của ngân hàng trung ương, BIS và văn bản của Chính phủ Việt Nam.

CBDC là gì?

CBDC là tiền của ngân hàng trung ương ở dạng số, cùng bản chất pháp lý với tiền mặt. Hôm nay, người dân cầm hai loại tiền: tiền mặt (do ngân hàng trung ương phát hành) và tiền gửi trong tài khoản (là khoản ngân hàng thương mại nợ bạn). Tiền trong ví điện tử cũng là khoản tổ chức phát hành ví nợ bạn. CBDC là loại thứ ba: tiền số mà người nợ bạn chính là ngân hàng trung ương.

BIS định nghĩa CBDC bán lẻ là “phiên bản số của tiền mặt” mà hộ gia đình và doanh nghiệp dùng cho giao dịch hằng ngày, và là nghĩa vụ nợ trực tiếp của ngân hàng trung ương.

CBDC là khái niệm về người phát hành, không phải về công nghệ. Một CBDC có thể chạy trên sổ cái phân tán (một dạng blockchain) hoặc trên hệ thống tập trung của ngân hàng trung ương; điều quyết định nó là CBDC là ai phát hành và ai chịu trách nhiệm.

CBDC bán lẻ và CBDC bán buôn khác nhau thế nào?

CBDC bán lẻ dành cho người dân, doanh nghiệp; CBDC bán buôn chỉ dùng giữa ngân hàng, ngân hàng trung ương và tổ chức tài chính. Theo BIS:

Tiêu chí	CBDC bán lẻ (retail)	CBDC bán buôn (wholesale)
Ai dùng	Hộ gia đình, doanh nghiệp	Ngân hàng, ngân hàng trung ương, tổ chức tài chính
Dùng để	Thanh toán hằng ngày như tiền mặt	Tài sản thanh toán giữa các tổ chức
Người dân có thấy không	Có, qua ví hoặc ứng dụng	Không trực tiếp
Ví dụ	Sand Dollar (Bahamas), JAM-DEX (Jamaica), eNaira (Nigeria), e-CNY (thí điểm)	mBridge (thanh toán xuyên biên giới giữa các ngân hàng trung ương)

Khi báo chí nói “nước X ra mắt tiền số”, cần hỏi là bán lẻ hay bán buôn, chính thức hay thí điểm.

Nước nào đã phát hành CBDC?

Theo BIS, đến khảo sát năm 2024 có 3 ngân hàng trung ương vận hành CBDC bán lẻ chính thức và không có CBDC bán lẻ mới nào ra mắt trong năm 2024. Các mốc dưới đây lấy từ trang của chính ngân hàng trung ương:

Nước	Tên	Mốc	Nguồn
Bahamas	Sand Dollar	Thí điểm ở Exuma từ 27/12/2019; triển khai toàn quốc 20/10/2020	Central Bank of The Bahamas
Nigeria	eNaira	Ra mắt 25/10/2021, là tiền pháp định ngang giá với tiền giấy Naira	Central Bank of Nigeria
Jamaica	JAM-DEX	Triển khai theo từng giai đoạn từ 2022; luật sửa đổi trao tư cách tiền pháp định thông qua 14/6/2022	Bank of Jamaica
Trung Quốc	e-CNY	Thí điểm từ cuối 2019; sách trắng 7/2021 ghi chưa có lịch phát hành chính thức cuối cùng	Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc
Khu vực đồng euro	Euro số	ECB quyết định chuyển sang giai đoạn tiếp theo (30/10/2025); thí điểm có thể từ giữa 2027, sẵn sàng cho khả năng phát hành đầu tiên trong năm 2029, với điều kiện luật được thông qua	ECB
Mỹ	Không có	Fed chưa quyết định theo đuổi CBDC; Sắc lệnh 14178 (23/1/2025) cấm cơ quan liên bang thiết lập, phát hành, quảng bá CBDC	Federal Reserve; Federal Register

Một số trang tiếng Việt vẫn ghi “chưa có CBDC nào chính thức phát hành” hoặc dùng số “100 quốc gia” từ các bảng theo dõi tư nhân năm 2022. Con số của BIS là khảo sát chính thức, mới nhất tính đến 26/10/2026 là bản công bố tháng 8/2025.

Về CBDC bán buôn: dự án mBridge kết nối ngân hàng trung ương Hồng Kông, Thái Lan, Trung Quốc, UAE và Ả Rập Xê Út. BIS cho biết tháng 10/2024 đã bàn giao dự án cho các đối tác và rút khỏi dự án.

CBDC khác stablecoin và tài sản mã hóa thế nào?

Khác ở người phát hành và bản chất pháp lý: CBDC là tiền pháp định do ngân hàng trung ương phát hành; stablecoin là token do công ty tư nhân phát hành; tài sản mã hóa như Bitcoin không có người phát hành chịu trách nhiệm.

Tiêu chí	CBDC	Stablecoin (USDT, USDC)	Tài sản mã hóa (BTC, ETH)	Tiền trong ví điện tử
Ai phát hành	Ngân hàng trung ương	Công ty tư nhân	Giao thức, không ai bảo chứng	Ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán
Giá trị	Bằng tiền pháp định cùng mệnh giá	Neo theo USD, có thể mất neo	Do thị trường quyết định	Bằng số tiền đồng đã nạp
Là tiền pháp định	Có	Không	Không	Không, là khoản tiền đồng ghi nhận trong ví
Ở Việt Nam	Chưa phát hành	Văn bản chưa quy định rõ	Được định nghĩa trong Nghị quyết 05/2025/NQ-CP	Nghị định 52/2024/NĐ-CP
Rủi ro chính	Quyền riêng tư, thiết kế	Tổ chức phát hành, dự trữ	Biến động giá, mất khóa	Tổ chức ví

Theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP Điều 3 khoản 2, tài sản mã hóa “không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định”. Nghĩa là nếu Việt Nam phát hành CBDC, CBDC sẽ không phải tài sản mã hóa theo định nghĩa này và không giao dịch trên sàn tài sản mã hóa. Còn stablecoin do công ty tư nhân phát hành có thuộc nhóm “dạng số của tiền pháp định” hay không thì văn bản chưa nói rõ, xem stablecoin là gì.

Vì sao ngân hàng trung ương nghiên cứu CBDC?

Lý do thường được nêu là giữ vai trò của tiền ngân hàng trung ương khi tiền mặt ít được dùng, mở rộng tiếp cận dịch vụ thanh toán, và làm thanh toán xuyên biên giới nhanh, rẻ hơn. Nhóm bán lẻ nhắm tới người dân; nhóm bán buôn như mBridge nhắm tới thanh toán giữa các ngân hàng trung ương ở nhiều nước.

Các mối lo cũng được nêu công khai: quyền riêng tư (ngân hàng trung ương nhìn thấy giao dịch đến đâu), rủi ro người dân rút tiền gửi khỏi ngân hàng thương mại sang CBDC khi có biến động, và an ninh hệ thống. Mỗi nơi chọn thiết kế khác nhau; Mỹ chọn không làm, khu vực đồng euro vẫn chờ luật.

Việt Nam có tiền số CBDC chưa?

Chưa. Việt Nam chưa phát hành CBDC; Ngân hàng Nhà nước được giao nghiên cứu và chưa công bố lộ trình phát hành tính đến 26/10/2026. Các văn bản liên quan, đọc trên cổng văn bản Chính phủ:

1. Quyết định 942/QĐ-TTg ngày 15/6/2021 (Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số) có nhiệm vụ: “Nghiên cứu, xây dựng và thí điểm sử dụng tiền ảo dựa trên công nghệ chuỗi khối (blockchain)”, phụ lục giao Ngân hàng Nhà nước chủ trì, giai đoạn 2021–2023.
2. Quyết định 1813/QĐ-TTg ngày 28/10/2021 (Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021–2025) có nhiệm vụ: “Nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách về tiền kỹ thuật số quốc gia”, Ngân hàng Nhà nước chủ trì.
3. Ngày 1/8/2025, Báo Chính phủ dẫn lời ông Tô Trần Hòa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): “Ngân hàng Nhà nước hiện đang trong quá trình nghiên cứu và xây dựng mô hình tiền kỹ thuật số quốc gia (CBDC)”. Đây là thông tin do Ủy ban Chứng khoán nêu, không phải công bố của Ngân hàng Nhà nước.

Nhiều trang gộp hai quyết định trên làm một hoặc ghi sai số hiệu. Nhiệm vụ “thí điểm tiền ảo dựa trên blockchain” nằm ở Quyết định 942; Quyết định 1813 nói về “tiền kỹ thuật số quốc gia”.

Thị trường tài sản mã hóa thí điểm theo Nghị quyết 05 là chuyện khác hẳn CBDC: đó là thị trường mua bán tài sản mã hóa bằng đồng Việt Nam qua tối đa 5 tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép (sàn tài sản mã hóa được cấp phép).

Có “đồng coin CBDC” nào để mua không?

Không. CBDC không phải coin để đầu tư, không có giá lên xuống và không ai bán trước. Một đơn vị CBDC luôn bằng một đơn vị tiền pháp định. Lời mời mua “coin CBDC Việt Nam”, “tiền số quốc gia phát hành sớm”, “token được Ngân hàng Nhà nước bảo lãnh” là dấu hiệu lừa đảo mạo danh cơ quan nhà nước.

Cách kiểm nhanh:

• Ngân hàng Nhà nước thông báo chính sách qua sbv.gov.vn và văn bản trên vanban.chinhphu.vn, không qua nhóm Telegram, Zalo.
• Không ngân hàng trung ương nào bán CBDC với “giá ưu đãi” hay trả hoa hồng giới thiệu.
• Mạo danh cơ quan nhà nước là một trong các kiểu lừa đã được công an cảnh báo, xem các kiểu lừa đảo tài sản mã hóa phổ biến và nhận biết sàn giả mạo.

Muốn hiểu bức tranh chung trước, đọc tài sản mã hóa là gì.