Stablecoin là gì? Cơ chế, rủi ro và vị thế pháp lý

Stablecoin là tài sản mã hóa được thiết kế để giữ giá ổn định so với một tài sản khác, phổ biến nhất là 1 đơn vị bằng 1 đô la Mỹ. Hai stablecoin lớn nhất là USDT (Tether) và USDC (Circle); tính đến 26/10/2026, tổng stablecoin lưu hành khoảng 303,5 tỷ USD, trong đó USDT chiếm khoảng 60% (DefiLlama). Ở Việt Nam, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không nhắc đến stablecoin, nên vị thế pháp lý của nhóm tài sản này chưa được văn bản quy định rõ.

Stablecoin là gì?

Stablecoin (“đồng ổn định giá”) là tài sản mã hóa có cơ chế giữ giá quanh một mức cố định, thường là 1 USD. Khác với Bitcoin hay Ethereum có giá dao động tự do, stablecoin được dùng như “đơn vị đô la” trên blockchain: để định giá, để giữ giá trị giữa hai lần giao dịch, để chuyển qua lại giữa các ví và sàn.

Về kỹ thuật, phần lớn stablecoin là token chạy trên các blockchain có sẵn (Ethereum, Tron…), không có mạng riêng. Vì vậy cùng một USDT có nhiều phiên bản theo mạng, và chuyển nhầm mạng có thể mất tài sản (xem coin và token khác nhau thế nào và chọn mạng khi chuyển USDT).

Stablecoin giữ giá bằng cách nào?

Stablecoin giữ giá nhờ một tài sản đứng phía sau (dự trữ hoặc thế chấp) cộng với cơ chế cho phép đổi qua lại ở mức 1:1. Cơ chế đổi tạo ra động lực chênh lệch giá:

• Khi USDT giao dịch ở 0,99 USD, người được quyền đổi trực tiếp với tổ chức phát hành mua USDT giá rẻ trên thị trường và đổi lại lấy 1 USD, lời 0,01 USD mỗi đơn vị. Lực mua đẩy giá lên lại.
• Khi USDT ở 1,01 USD, họ nộp 1 USD cho tổ chức phát hành để nhận USDT mới rồi bán ra 1,01 USD. Lực bán kéo giá xuống.

Cơ chế chỉ chạy khi thị trường tin rằng đổi lại được thật. Khi niềm tin mất, giá có thể rời mức neo rất nhanh.

Có mấy loại stablecoin?

Có bốn loại theo thứ đứng phía sau. Số liệu lưu hành lấy từ DefiLlama ngày 26/10/2026.

Loại	Thứ đứng phía sau	Ví dụ, lưu hành	Rủi ro chính
Bảo chứng tiền pháp định	Tiền gửi, trái phiếu ngắn hạn do tổ chức phát hành giữ	USDT 182,3 tỷ USD; USDC 71,5 tỷ USD	Phụ thuộc tổ chức phát hành và nơi giữ dự trữ
Thế chấp tài sản mã hóa	Tài sản mã hóa khóa trong hợp đồng, thường thế chấp vượt mức	USDS 6,8 tỷ USD; DAI 4,7 tỷ USD	Tài sản thế chấp giảm giá nhanh, lỗi hợp đồng
Thuật toán	Quy tắc tự động tăng giảm nguồn cung	TerraUSD (UST), đã sụp đổ	Vòng xoáy mất niềm tin
Bảo chứng hàng hóa	Vàng hoặc hàng hóa khác	Token vàng	Phụ thuộc kho giữ và kiểm định

Ví dụ minh họa thế chấp vượt mức (tỷ lệ thật tùy giao thức): muốn tạo 100 đơn vị stablecoin, người dùng khóa lượng ETH trị giá 150 USD. Nếu ETH giảm khiến tài sản thế chấp còn dưới mức yêu cầu, hợp đồng tự bán tài sản thế chấp (thanh lý) để giữ cho mỗi stablecoin vẫn có tài sản đứng sau.

Stablecoin có thật sự ổn định không?

Không tuyệt đối: stablecoin đã từng mất neo, và rủi ro nằm ở tổ chức phát hành, tài sản dự trữ và cơ chế giữ giá.

• TerraUSD (UST), tháng 5/2022. Theo Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC, thông cáo 16/02/2023), UST, một “stablecoin thuật toán”, mất neo với đô la Mỹ vào tháng 5/2022 và giá của nó cùng các token liên quan “rơi xuống gần bằng không”.
• Thông tin dự trữ do tổ chức phát hành tự công bố. Trang minh bạch của Tether ghi tài sản của tổ chức phát hành “lớn hơn nợ phải trả” và USDT được bảo chứng 100% bằng dự trữ. Đây là công bố của chính tổ chức phát hành; người giữ USDT không có cơ chế bảo hiểm tiền gửi.
• Điều kiện đổi lại do tổ chức phát hành tự đặt. Phần lớn người dùng không đổi trực tiếp với tổ chức phát hành mà mua bán stablecoin trên thị trường, với giá trôi nổi quanh mức neo.
• Rủi ro chuyển nhầm và lừa đảo. Giao dịch USDT là mục tiêu của nhiều chiêu lừa, như USDT flash (USDT giả hiện số dư) hay lừa đảo mua bán USDT. Cảnh báo chung có ở bài nhận biết sàn tài sản mã hóa giả mạo.

Ở Mỹ, Đạo luật GENIUS được ký ngày 18/07/2025. Theo bản tóm tắt của Nhà Trắng, luật yêu cầu stablecoin thanh toán có “100% dự trữ bằng tài sản thanh khoản như đô la Mỹ hoặc trái phiếu Kho bạc ngắn hạn” và công bố thành phần dự trữ hằng tháng. Việt Nam chưa có quy định tương tự.

Stablecoin khác tiền điện tử và tiền số của ngân hàng trung ương thế nào?

Stablecoin do công ty tư nhân phát hành trên blockchain; tiền điện tử theo luật Việt Nam là số dư tiền đồng trong ví điện tử; tiền số của ngân hàng trung ương (CBDC) do ngân hàng trung ương phát hành.

Tiêu chí	Stablecoin (USDT, USDC)	Tiền điện tử (ví điện tử)	CBDC
Ai phát hành	Công ty tư nhân	Ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán	Ngân hàng trung ương
Đơn vị	Thường USD	Đồng Việt Nam	Tiền pháp định của nước đó
Căn cứ ở Việt Nam	Không văn bản nào nhắc	Nghị định 52/2024/NĐ-CP, Điều 3	Việt Nam chưa phát hành
Dùng thanh toán ở Việt Nam	Không	Có	Không áp dụng

Nghị định 52/2024/NĐ-CP định nghĩa tiền điện tử là giá trị tiền Việt Nam đồng lưu trữ trên phương tiện điện tử, phát hành tương ứng với số tiền khách hàng trả trước cho ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng ví điện tử. USDT không thuộc định nghĩa này. Ngân hàng Nhà nước cũng đã khẳng định từ năm 2017 rằng Bitcoin và các loại tương tự không phải phương tiện thanh toán hợp pháp.

Stablecoin có hợp pháp ở Việt Nam không?

Văn bản chưa quy định rõ: Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không nhắc stablecoin, và chưa có hướng dẫn nào nói stablecoin thuộc hay không thuộc định nghĩa tài sản mã hóa. Các điểm đọc được từ văn bản gốc:

1. Định nghĩa có một nhóm loại trừ liên quan. Tài sản mã hóa “không bao gồm … các dạng số của tiền pháp định” (Nghị quyết 05 Điều 3 khoản 2). Văn bản không nói stablecoin do công ty tư nhân phát hành, neo theo USD, có thuộc nhóm “dạng số của tiền pháp định” hay không.
2. Sàn tự chọn tài sản giao dịch. Sàn được cấp phép lựa chọn loại tài sản mã hóa đưa vào giao dịch và báo cáo Bộ Tài chính, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước (Điều 15 khoản 2 điểm k). Chưa sàn nào được cấp phép tính đến 26/10/2026 (xem sàn được cấp phép niêm yết tài sản nào).
3. Thanh toán trên sàn phải bằng VND. “Việc chào bán, phát hành, giao dịch, thanh toán tài sản mã hóa phải được thực hiện bằng Đồng Việt Nam” (Điều 4 khoản 7). Theo câu chữ, trên thị trường thí điểm, stablecoin không thể là đồng thanh toán cho các cặp giao dịch như trên sàn nước ngoài.
4. USDT xuất hiện trong mẫu khai thuế. Mẫu 01-1/BK-TSMH của Thông tư 41/2026/TT-BTC lấy “BTC, ETH, USDT” làm ví dụ mã tài sản. Đó là ví dụ trong mẫu biểu, không phải quy định cho phép giao dịch.
5. Mua bán USDT trực tiếp giữa cá nhân nằm ngoài khuôn khổ tổ chức được cấp phép; chế tài với nhà đầu tư trong nước áp sau mốc 6 tháng. Chi tiết: mua bán USDT P2P có vi phạm pháp luật không.

Về thuế, bán stablecoin là chuyển nhượng tài sản số, chịu 0,1% trên giá chuyển nhượng (Luật 109/2025/QH15 Điều 19 khoản 2). Ví dụ: bán 1.000 USDT được 26.500.000 đồng (giá giả định để minh họa) thì thuế là 26.500 đồng.

Stablecoin được dùng để làm gì?

Ba cách dùng chính: làm đơn vị định giá và trung chuyển giữa các tài sản mã hóa, chuyển giá trị qua biên giới, và làm tài sản trong các ứng dụng DeFi.

• Trên sàn: phần lớn cặp giao dịch ở sàn nước ngoài định giá bằng USDT hoặc USDC. Sàn trong nước được cấp phép theo Nghị quyết 05 thì giao dịch bằng VND.
• Chuyển qua biên giới: chuyển USDT giữa hai ví mất phí mạng và vài phút, không qua ngân hàng. Ở Việt Nam, việc dùng tài sản mã hóa để thanh toán hàng hóa, dịch vụ không được pháp luật thừa nhận.
• Trong DeFi: stablecoin là tài sản phổ biến nhất trong các giao thức vay, cho vay, hoán đổi.

Muốn hiểu tài sản mã hóa nói chung trước khi đi sâu, đọc tài sản mã hóa là gì; muốn biết ví giữ stablecoin hoạt động thế nào, đọc ví crypto là gì.